تاریخ
ابن حجر عسقلانی استمرار غضب حضرت زهرا سلاماللهعلیها نسبت به ابوبکر را به اندوه و بیماری ایشان نسبت میدهد؛ اما گزارش جاحظ و روایت صحیح بخاری، اختلاف بر سر میراث پیامبر صلیاللهعلیهوآله را عامل اصلی نارضایتی و تداوم قطع رابطه تا زمان وفات معرفی میکنند. مقایسه این گزارشها، زمینه نقد و ارزیابی توجیه ابن حجر را فراهم میسازد.
برخی از عالمان اهلسنت، از جمله کونگوهی، در تفسیر روایات مربوط به غضب حضرت فاطمه زهرا سلاماللهعلیها، مدعی شدهاند که خشم ایشان متوجه خودشان بوده، نه ابوبکر. این ادعا با گزارشهای تاریخی درباره غضب حضرت زهرا سلاماللهعلیها و سخننگفتن ایشان با ابوبکر تا پایان عمر سازگار نیست. همچنین، زهد و وارستگی حضرت زهرا سلاماللهعلیها نشان میدهد که اعتراض ایشان را نباید به دلبستگی به مال دنیا نسبت داد؛ بلکه باید آن را در چارچوب مطالبه حق و دفاع از حکم دین بررسی کرد. دفن شبانه ایشان نیز قرینهای مهم در بررسی این واقعه است.
عبدالقاهر جرجانی، از عالمان اهلسنت، از اجماع گسترده فقها و متکلمان مسلمان بر حقانیت امیرمؤمنان علیهالسلام در جنگهای جمل و صفین سخن میگوید و مخالفان آن حضرت را باغی و ظالم میخواند. این گزارش، مبنایی مهم برای نقد تلاشهایی است که با تکیه بر جایگاه برخی شخصیتهای تاریخی، مخالفت نظامی با امام را توجیه میکنند. پرسش اساسی این است: اگر حضرت علی علیهالسلام بر حق بود، چگونه میتوان جبهه مقابل او را نیز برحق دانست؟
یکی از استدلالهای مطرح درباره چرایی اجرا نشدن برخی حقوق در دوران حکومت امیرالمؤمنین علی علیهالسلام، ضرورتهای مدیریت جامعه و مقابله با تهدیدهای نظامی و سیاسی است. روایت مربوط به سهم خمس ذویالقربی و گزارشهای تاریخی درباره حملات بسر بن ارطاة، برای توضیح شرایط دشوار حکومت آن حضرت مورد استناد قرار گرفتهاند. این شواهد باید در کنار یکدیگر و با توجه به حدود دلالت هر گزارش بررسی شوند.
یکی از پرسشهای مطرح درباره دوران حکومت امیرالمؤمنین علی علیهالسلام، علت قصاصنکردن عاملان شهادت حضرت زهرا سلاماللهعلیهاست. یکی از پاسخهای مطرح، تفکیک میان اصل حق و مطالبه یا اجرای آن است. روایت مربوط به خودداری عمار بن یاسر از پذیرش قصاص و دیه در برابر ضربوشتم عثمان، نمونهای از واگذاری دادخواهی به قیامت است که میتواند برای توضیح این استدلال مورد بررسی قرار گیرد.
از علمای اهل سنت انتظار نمیرود که ماجرای هجوم به خانه حضرت زهرا(س) را شبیه شیعیان نقل کنند یا بپذیرند، اما برای اثبات این واقعه از کتب اهلسنت، میتوان ابتدا گزارشاتی که تصمیم به هتک حرمت و قسم به آن را تصریح کردهاند، بیان کرد؛ سپس با بیان پشیمانی ابوبکر و اعتراف به این قضیه، اثبات آن را تقویت کرد. البته برخی از علمای اهلسنت، وقوع این حادثه را پذیرفتهاند.
از مهمترین شبهاتی که وهّابیت با تحریک احساسات مردم، به منظور تشکیک در هجوم به خانه وحی و شهادت حضرت زهرا علیهاالسّلام مطرح میکنند، این شبهه است که اگر به فاطمه علیهاالسّلام حمله شد، چرا علی علیهالسّلام دست به شمشیر نبرد؟ علمای شیعه در طول تاریخ به این شبهه، پاسخهای گوناگون دادهاند که به اختصار، به چند مورد بسنده میکنیم.
وجود حضرت محسن بن علی علیهالسلام در منابع مهم فریقین آمده است و کافی است، برای اثبات وجود آن حضرت، به این منابع رجوع کرد؛ اما وهابیت که دشمن سرسخت اهل بیت علیهمالسلام هستند، در صدد انکار وجود فرزندی به نام محسن برای حضرت زهرا سلاماللهعلیها هستند و همه ساله، در خصوص این ماجرای دردناک شبهه پراکنی میکنند.
وهابیت در یکی از شبهات خود گفته است که «سال 1371 هجری شمسی«، در مجلس شورای اسلامی ایران، پس از 1400 سال، ناگهان به راز مهمی پی بردند و آن اینکه حضرت فاطمه -رضیاللهعنها- فوت نکرده، بلکه به «شهادت» رسیده است. اینجا بود که نمایندگان مجلس اعلام کردند، از این پس، در تقویمها به جای «وفات»، از کلمه «شهادت» استفاده شود.
وهابیان معاصر، اینگونه شبهه میکنند که چرا امام علی علیهالسلام، بلافاصله بعد از شهادت حضرت زهرا علیهاالسلام ازدواج کردند که در جواب آنها، ادلهای بیان میشود و ثابت میکند که این حرف، اساسی ندارد و نادرست است.
میگویند عربها بيش از هر قوم و ملتى، نسبت به زنان، غیرت داشتند تا جایى كه یک يهودى را به خاطر اهانت به زن مسلمان كشتند؛ پس چگونه مىتوان پذيرفت كه عمر، فاطمه زهرا سلاماللهعلیها را كتک زده باشد و مسلمانان باغيرت عرب، هيچ واكنشى نداشته باشند؟! پاسخ: با توجه به شرح حال افرادی که در هجوم به خانه حضرت زهرا سلاماللهعلیها شرکت داشتند و گزارشاتی که از رفتارشان با زنان نقل شده، نمیتوان با بهانه غیرت عربی، واقعه هجوم به خانه وحی را منکر شد!
میگویند چگونه ممکن است برخی از مسلمانان بر فاطمه سلاماللهعلیها ظلم و ستم روا دارند و امیرالمؤمنین که در شجاعت و قدرت، زبانزد بود، از او دفاع نکرده باشد؟! پاسخ: این استبعاد، از روی تعصب و جهالت است؛ رواياتی در منابع معتبر فریقین وجود دارد كه دلالت بر هجوم و جسارت بر حضرت زهرا سلاماللهعلیها میكند و امیرالمؤمنین فرمود: مأمور به صبر بودم و یاوری جز خانوادهام برای دفاع نداشتم.
برخی گفتهاند چون امیرالمؤمنین (ع) زمانی که قدرت داشت، علیه قاتلان دختر پیامبر (ص) قیام نکرد، پس ماجرای هجوم به خانه حضرت زهرا (س) دروغ بوده و قتلی صورت نگرفته است؛ در حالی که امیرالمؤمنین (ع) در دوران 25 سال خانهنشینی خود، یار و یاوری نداشتند و باید به حکومت غاصب مراجعه میکردند؛ این قصاص، در دوران حکومت امیرالمؤمنین (ع) نیز به علت زنده نبودن عاملین امکان نداشت.
میگویند چگونه میتوان باور کرد كه با وجود علی علیهالسلام در منزل، همسر او برای باز كردن درب خانه برود؟! پاسخ: حضرت زهرا سلاماللهعلیها هنگام هجوم، با ديدن عمر و همراهانش در را بست و نزدیک در ايستاده بود و احتمال نمیداد كه با وجود آن حضرت، متعرض خانه شوند و این بیشرمی مهاجمان بود كه حرمت خانه و اهل آن را رعايت نكردند؛ حتی اگر حضرت برای باز کردن درب رفته باشد، مانند همين قضيه برای رسول خدا صلیاللهعلیهوآله پيش آمده و حضرت به همسران خود، دستور باز کردن درب دادهاند.