پایگاه جامع فرق، ادیان و مذاهب _ وهابیت همواره به دنبال تضعیف روایات فضائل امیرمؤمنان علیه‌السلام بوده و هست. اما یک سؤال مهم! چگونه می‌توان روایت پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله درباره شباهت امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام به حضرت عیسی علیه‌السلام را ضعیف دانست، درحالی‌که عجلی، از عالمان برجسته رجال اهل‌سنت، حکم بن عبدالملک را صریحاً توثیق کرده است؟

در پاسخ می‌گوییم: تضعیف این روایت از سوی البانی، با وجود توثیق حکم بن عبدالملک به دست عجلی، پرسشی جدی درباره مبنای این داوری ایجاد می‌کند؛ زیرا نمی‌توان نظر یک عالم رجالی را نقل کرد و نظر مخالفِ یکی دیگر از عالمان معتبر اهل‌سنت را نادیده گرفت.

ابن ابی‌حاتم با سند خود از امیرالمؤمنین علیه‌السلام نقل می‌کند: «ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِيسَ أَبُو حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ، ثنا الْحَكَمُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ حَصِيرَةَ، عَنْ أَبِي صَادِقٍ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ نَاجِذٍ، عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: دَعَانِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: يَا عَلِيُّ إِنَّ فِيكَ مِنْ عِيسَى مَثَلًا، أَبْغَضَتْهُ يَهُودُ حَتَّى بَهَتُوا أُمَّهُ، وَأَحَبَّتْهُ النَّصَارَى حَتَّى أَنْزَلَتْهُ بِالْمَنْزِلَةِ الَّتِي لَيْسَ بِهَا؛[1] محمد بن ادریس، ابوحَاتِم، برای ما روایت کرد؛ ابوغسان برای ما حدیث گفت؛ حکم بن عبدالملک از حارث بن حصیره، از ابوصادق، از ربیعه بن ناجذ، از علی رضی‌الله‌عنه نقل کرد که فرمود: رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله مرا فراخواند و فرمود: «ای علی! تو با عیسی شباهتی داری؛ یهودیان چنان با او دشمنی کردند که به مادرش تهمت زدند، و مسیحیان چنان او را دوست داشتند که او را به جایگاهی فراتر از مقام واقعی‌اش رساندند».

توثیق عجلی؛ پاسخی به تضعیف البانی

البانی در ذیل کتاب السنه ابن ابی‌عاصم، این روایت را به دلیل وجود حکم بن عبدالملک ضعیف می‌داند؛[2] اما عجلی در کتاب الثقات، درباره همین راوی تصریح می‌کند: «الحكم بن عبدالملك القرشي ثقة؛[3] حکم بن عبدالملک قرشی، ثقه است».

این توثیق صریح را نمی‌توان نادیده گرفت. عجلی از عالمان پیشین علم رجال اهل‌سنت است و داوری او درباره راویان، خود یکی از شواهد مهم در ارزیابی سند به شمار می‌رود. بنابراین، وقتی البانی حکم بن عبدالملک را ضعیف معرفی می‌کند، در برابر او این پرسش مطرح است که چرا توثیق صریح عجلی پذیرفته نشده و چه دلیل رجالی مشخصی برای ترجیح تضعیف بر توثیق وجود دارد؟

افزون بر این، بر اساس اطلاعات رجالی ارائه‌شده، دیگر راویان سند نیز با تعابیری مانند «ثقه» و «مقبول» ارزیابی شده‌اند. ازاین‌رو، تضعیف روایت صرفاً با استناد به حکم بن عبدالملک، بدون پاسخ‌دادن به توثیق عجلی و بررسی دیگر شواهد، برای رد این فضیلت کافی نیست.

در نتیجه مشخص است که روایت یادشده را نمی‌توان صرفاً با تضعیف البانی کنار گذاشت؛ زیرا توثیق عجلی، مبنایی رجالی برای دفاع از راوی مورد اختلاف فراهم می‌کند. این مسئله به‌ویژه در بررسی فضائل امیرالمؤمنین علیه‌السلام اهمیت دارد و ضرورت دارد معیارهای تضعیف با همان دقتی اعمال شوند که در پذیرش روایات دیگر به کار می‌روند.

پی‌نوشت
[1]. السنه، ابن ابی عاصم، ج2، ص484، ناشر: المكتب الإسلامي، چاپ اول، 1400هـ/ 1980م
[2]. همان، «إسناده ضعيف من أجل الحكم بن عبد الملك»
[3]. الثقات، أحمد بن عبد الله عجلی، ج1، ص312، ناشر: مكتبة الدار - المدينة المنورة - السعودية، چاپ اول،  1405هـ ق