پایگاه جامع فرق، ادیان و مذاهب_ اهل‌سنت مدعی‌اند که انتخاب ابوبکر به خلافت و جانشینی بعد از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله، بر اساس توصیه و سفارش رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله بوده است و حاضران در سقیفه نیز بر همین اساس او را به خلافت و جانشینی برگزیدند. آنان برای اثبات این ادعا، به احادیثی استناد می‌کنند.

یکی از این احادیث را رافعی قزوینی، یکی از علمای مشهور اهل سنت در کتاب خود نقل کرده است. او می‌نویسد: «نصر بن محمد حافظ برایم روایت کرد. ابومحمد حسن بن علی بن عمرو حافظ در بصره برایم روایت کرد و جعفر بن عبدالله بن یونس بن عبید به من خبر داد، او برای ما چنین اظهار داشت که پدرش، جعفر بن عبدالله، وابسته به قبیله عبدالقیس، این روایت را برای او نقل کرده است. جعفر گفت: پدرم عبدالله بن یونس، از پدربزرگم یونس بن عبید، از حسن، از انس بن مالک رضی‌الله‌عنه برایم روایت کرد که گفت: رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمود: ابوبکر صدیق، وزیر من و جانشین من بر امتم پس از من است؛ ...»[1]

در ادامه، به بررسی سند این روایت می‌پردازیم.

نخستین راوی، نصر بن محمد حافظ است. با بررسی دقیق مشخص می‌گردد که نامی از او در کتاب‌های تراجم و طبقات و منابع رجالی اهل سنت برده نشده است؛ ازاین‌رو، وی مجهول‌الحال به شمار می‌رود.

دومین راوی، [احمد بن] جعفر بن عبدالله بن یونس است. پیش از بررسی وضعیت رجالی او، باید یادآور شد که رافعی قزوینی در ضبط نام این راوی دچار اشتباه شده و به‌جای نام صحیح او، نام پدرش را آورده است. نام صحیح این راوی احمد بن جعفر است؛ زیرا در صورت ضبط نام او به‌عنوان جعفر، میان وی و راوی پیشین فاصله زمانی زیادی ایجاد می‌شود و ترتیب طبقات و سلسله راویان با اشکال مواجه خواهد شد. افزون بر این، احمد بن جعفر نیز از راویان حدیث‌ساز بوده است. ابن جوزی در کتاب خود درباره او می‌نویسد: «أنه مشهور بوضع الحديث؛[2] او به جعل و ساختن حدیث شهرت دارد».

سومین راوی، جعفر بن عبدالله بن یونس است که او نیز مجهول‌الحال بوده و نامی از وی در کتاب‌های رجالی اهل‌سنت یافت نمی‌شود.

با توجه به آنچه گذشت، این روایت از نظر اصطلاح علم حدیث، مرفوع است؛ زیرا به پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله نسبت داده شده است. بااین‌حال، بررسی سند آن نشان می‌دهد که روایت از اعتبار لازم برخوردار نیست؛ چراکه برخی از راویان آن، مجهول‌الحال‌اند و دیگری نیز به جعل حدیث شهرت دارد. بنابراین، این روایت نمی‌تواند مستند معتبری برای اثبات ادعای اهل‌سنت درباره توصیه و سفارش رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله به خلافت ابوبکر باشد.

پی‌نوشت:
[1]. التدوين في أخبار قزوين، عبد الكريم بن محمد رافعی قزوينی، ج4، ص164، ناشر: دار الكتب العلمية - بيروت - 1987م.
حدثني نصر بْن مُحَمَّد الحافظ، ثم رجوعه من خراسان سنة ثلاث وثمانين، حدثني أبو مُحَمَّد الحسن بْن علي بْن عمرو الحافظ بالبصرة، أخبرني جعفر بْن عبد اللَّه بْن يونس بْن عبيد. زَعَمَ لَنَا أَنَّ أَبَاهُ جَعْفَرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ مَوْلَى عَبْدِ الْقَيْسِ حَدَّثَهُ، قَالَ: حَدَّثَنِي أَبِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُونُسَ، عَنْ جَدِّي يُونُسَ بْنِ عُبَيْدٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ: أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ وَزِيرِي وَخَلِيفَتِي عَلَى أُمَّتِي مِنْ بَعْدِي، وَعُمَرُ يَنْطِقُ مِنْ لِسَانِي، وَعَلِيُّ ابْنُ عَمِّي وَأَخِي وَحَامِلُ رَايَتِي، وَعُثْمَانُ مِنِّي، وَأَنَا مِنْ عُثْمَانَ
[2]. الضعفاء والمتروكون، ابن جوزی، ج1، ص67، ناشر: دار الكتب العلمية – بيروت، چاپ اول، 1406 هـ ق