1- عـَلِيُّ بـْنُ مـُحـَمَّدٍ عـَنْ عـَلِيِّ بـْنِ الْعـَبَّاسِ عـَنِ الْحـُسَيْنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ الْحـَرِيـرِيِّ عـَنْ أَبـِيـهِ عـَنْ سَعْدٍ الْخَفَّافِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ يَا سَعْدُ تَعَلَّمُوا الْقُرْآنَ فـَإِنَّ الْقـُرْآنَ يَأْتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِي أَحْسَنِ صُورَةٍ نَظَرَ إِلَيْهَا الْخَلْقُ وَ النَّاسُ صُفُوفٌ عِشْرُونَ وَ مِائَةُ أَلْفِ صَفٍّ ثَمَانُونَ أَلْفَ صَفٍّ أُمَّةُ مُحَمَّدٍ وَ أَرْبَعُونَ أَلْفَ صَفٍّ مِنْ سَائِرِ الْأُمَمِ فـَيـَأْتـِي عَلَى صَفِّ الْمُسْلِمِينَ فِي صُورَةِ رَجُلٍ فَيُسَلِّمُ فَيَنْظُرُونَ إِلَيْهِ ثُمَّ يَقُولُونَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ الْحـَلِيـمُ الْكـَرِيـمُ إِنَّ هـَذَا الرَّجـُلَ مِنَ الْمُسْلِمِينَ نَعْرِفُهُ بِنَعْتِهِ وَ صِفَتِهِ غَيْرَ أَنَّهُ كَانَ أَشَدَّ اجْتِهَاداً مِنَّا فِي الْقُرْآنِ فَمِنْ هُنَاكَ أُعْطِيَ مِنَ الْبَهَاءِ وَ الْجَمَالِ وَ النُّورِ مَا لَمْ نـُعـْطـَهُ ثـُمَّ يـُجـَاوِزُ حـَتَّى يـَأْتـِيَ عـَلَى صـَفِّ الشُّهـَدَاءِ فَيَنْظُرُونَ إِلَيْهِ الشُّهَدَاءُ ثُمَّ يـَقـُولُونَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ الرَّبُّ الرَّحـِيـمُ إِنَّ هـَذَا الرَّجـُلَ مـِنَ الشُّهـَدَاءِ نـَعـْرِفـُهُ بـِسَمْتِهِ وَ صِفَتِهِ غَيْرَ أَنَّهُ مِنْ شُهَدَاءِ الْبَحْرِ فَمِنْ هُنَاكَ أُعْطِيَ مِنَ الْبَهَاءِ وَ الْفَضْلِ مَا لَمْ نُعْطَهُ قَالَ فَيَتَجَاوَزُ حَتَّى يَأْتِيَ عَلَى صَفِّ شُهَدَاءِ الْبَحْرِ فِي صُورَةِ شَهِيدٍ فَيَنْظُرُ إِلَيْهِ شُهَدَاءُ الْبَحْرِ فَيَكْثُرُ تَعَجُّبُهُمْ وَ يَقُولُونَ إِنَّ هَذَا مِنْ شُهَدَاءِ الْبَحْرِ نَعْرِفُهُ بِسَمْتِهِ وَ صِفَتِهِ غـَيـْرَ أَنَّ الْجـَزِيرَةَ الَّتِي أُصِيبَ فِيهَا كَانَتْ أَعْظَمَ هَوْلًا مِنَ الْجَزِيرَةِ الَّتِي أُصِبْنَا فِيهَا فـَمـِنْ هـُنـَاكَ أُعـْطِيَ مِنَ الْبَهَاءِ وَ الْجَمَالِ وَ النُّورِ مَا لَمْ نُعْطَهُ ثُمَّ يُجَاوِزُ حَتَّى يَأْتِيَ صَفَّ النَّبـِيِّيـنَ وَ الْمـُرْسـَلِينَ فِي صُورَةِ نَبِيٍّ مُرْسَلٍ فَيَنْظُرُ النَّبِيُّونَ وَ الْمُرْسَلُونَ إِلَيْهِ فَيَشْتَدُّ لِذَلِكَ تَعَجُّبُهُمْ وَ يَقُولُونَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ الْحَلِيمُ الْكَرِيمُ إِنَّ هَذَا النَّبِيَّ مُرْسَلٌ نـَعـْرِفـُهُ بـِسـَمـْتِهِ وَ صِفَتِهِ غَيْرَ أَنَّهُ أُعْطِيَ فَضْلًا كَثِيراً قَالَ فَيَجْتَمِعُونَ فَيَأْتُونَ رَسـُولَ اللَّهِ ص فـَيـَسـْأَلُونـَهُ وَ يـَقـُولُونَ يـَا مـُحـَمَّدُ مَنْ هَذَا فَيَقُولُ لَهُمْ أَ وَ مَا تَعْرِفُونَهُ فَيَقُولُونَ مَا نَعْرِفُهُ هَذَا مِمَّنْ لَمْ يَغْضَبِ اللَّهُ عَلَيْهِ فَيَقُولُ رَسُولُ اللَّهِ ص هَذَا حُجَّةُ اللَّهِ عـَلَى خـَلْقِهِ فَيُسَلِّمُ ثُمَّ يُجَاوِزُ حَتَّى يَأْتِيَ عَلَى صَفِّ الْمَلَائِكَةِ فِي سُورَةِ مَلَكٍ مُقَرَّبٍ فـَتـَنـْظـُرُ إِلَيْهِ الْمَلَائِكَةُ فَيَشْتَدُّ تَعَجُّبُهُمْ وَ يَكْبُرُ ذَلِكَ عَلَيْهِمْ لِمَا رَأَوْا مِنْ فَضْلِهِ وَ يـَقـُولُونَ تـَعـَالَى رَبُّنَا وَ تَقَدَّسَ إِنَّ هَذَا الْعَبْدَ مِنَ الْمَلَائِكَةِ نَعْرِفُهُ بِسَمْتِهِ وَ صِفَتِهِ غـَيـْرَ أَنَّهُ كـَانَ أَقـْرَبَ الْمـَلَائِكـَةِ إِلَى اللَّهِ عـَزَّ وَ جـَلَّ مـَقـَامـاً فَمِنْ هُنَاكَ أُلْبِسَ مِنَ النُّورِ وَ الْجـَمـَالِ مـَا لَمْ نـُلْبَسْ ثُمَّ يُجَاوِزُ حَتَّى يَنْتَهِيَ إِلَى رَبِّ الْعِزَّةِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى فَيَخِرُّ تـَحـْتَ الْعـَرْشِ فـَيـُنـَادِيـهِ تـَبَارَكَ وَ تَعَالَى يَا حُجَّتِي فِي الْأَرْضِ وَ كَلَامِيَ الصَّادِقَ النَّاطِقَ ارْفَعْ رَأْسَكَ وَ سَلْ تُعْطَ وَ اشْفَعْ تُشَفَّعْ فَيَرْفَعُ رَأْسَهُ فَيَقُولُ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تـَعـَالَى كـَيـْفَ رَأَيـْتَ عـِبـَادِي فـَيـَقـُولُ يـَا رَبِّ مـِنْهُمْ مَنْ صَانَنِي وَ حَافَظَ عَلَيَّ وَ لَمْ يـُضـَيِّعْ شـَيـْئاً وَ مـِنـْهـُمْ مَنْ ضَيَّعَنِي وَ اسْتَخَفَّ بِحَقِّي وَ كَذَّبَ بِي وَ أَنَا حُجَّتُكَ عَلَى جـَمـِيـعِ خـَلْقـِكَ فـَيـَقـُولُ اللَّهُ تـَبـَارَكَ وَ تـَعـَالَى وَ عِزَّتِي وَ جَلَالِي وَ ارْتِفَاعِ مَكَانِي لَأُثِيبَنَّ عَلَيْكَ الْيَوْمَ أَحْسَنَ الثَّوَابِ وَ لَأُعَاقِبَنَّ عَلَيْكَ الْيَوْمَ أَلِيمَ الْعِقَابِ قَالَ فَيَرْجِعُ الْقـُرْآنُ رَأْسـَهُ .Tnéطظيـَفـْتـَق.J.الصَّل اةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْش اءِ وَ الْمُنْكَرِ وَ لَذِكْرُ اللّ هِ أَكْبَرُ فَالنَّهْيُ كَلَامٌ وَ الْفَحْشَاءُ وَ الْمُنْكَرُ رِجَالٌ وَ نَحْنُ ذِكْرُ اللَّهِ وَ نَحْنُ أَكْبَرُ
اصول كافى جلد 4 صفحه : 394 رواية : 1

ترجمه :
1- سعد خفاف گويد: حضرت باقر (ع ) فرمود: اى سعد قرآن را بياموزيد زيرا قرآن در بـهـتـريـن صـورتـها كه مردم ديده اند روز قيامت بيايد و مردم در يكصد و بيست هزار صف هـسـتـنـد، كـه هـشـتـاد هـزار آن صـفـهـا از امـت مـحـمـد اسـت ، و چـهـل هـزار صـف از امـتـهاى ديگر، پس بصورت مردى در برابر صف مسلمانان درآيد و آنها بـوى نـظـر كـنـنـد و گـويـنـد: معبودى جز خداى بردبار و كريم نيست ، همانا اين مردى از مسلمانان است كه به سيما و صفت او را بشناسيم جز اينكه او درباره قرآن كوشاتر از ما بوده ، و از اينرو درخشندگى و زيبائى و روشنى بيشترى باو داده شده كه بما داده نشده ، سـپـس از آنـهـا بـگذرد تا در برابر صف شهيدان قرار گيرد، شهداء بر او نظر كنند و گـويـنـد: مـعـبـودى جز خداى پروردگار مهربان نيست ، اين مرد از شهيدان است كه ما او را بـسـيـمـا و صـفـت بـشـنـاسيم جز اينكه او از شهيدان در دريا است و از اينجا باو زيبائى و برترى داده اند و بما نداده اند، فرمود: پس بگذرد تا بصورت شهيدى در برابر صف شـهـيـدان دريـا رسـد؛ پـس آنـان بـاو نـگـاه كـنند و شگفت آنها بسيار گردد و گويند: اين شهيدان در دريا است كه او را بعلامت و صفت بشناسيم جز اينكه آن جزيره كه اين (مرد) در آن شهيد شده هولناكتر از جزيره اى كه ما در آن گرفتار شديم بوده و روى اين جهت است كه او بدرخشندگى و زيبائى و روشنى بيشترى از ما داده اند، پس از آنان نيز بگذرد تا بـصـف پـيـمـبـران و مـرسـليـن رسـد در صـورت يـك پـيـمـبـر مـرسـل ، پـس پـيـمـبـران و مـرسـلين باو نگاه كنند و تعجبشان از ديدن او بسيار گردد، و گـويند: معبودى جز خداى بردبار كريم نيست براستى اين پيمبر مرسلى است كه ما او را بنشانى و وصفش بشناسيم جز اينكه باو برترى بسيارى داده شده .
فـرمـود: پـس هـمـگـى گرد آيند و خدمت رسول خدا (ص ) آيند و از او پرسند و گويند: اى مـحمد اين كيست بآنها فرمايد: آيا او را نمى شناسيد؟ گويند: ما او را نشناسيم (جز اينكه مـعـلوم اسـت كـه ) او از آنـهـائيـسـت كـه خـدا بـر او خـشـم نـكـرده ، پـس رسـول خـدا (ص ) فـرمـايـد: ايـن حـجت خدا است بر خلقش پس سلام كند و بگذرد تا بصف فـرشـتـگان رسد بصورت فرشته اى ، پس فرشتگان باو نظر افكنند و سخت در شگفت رونـد و چـون بـرتـرى او را ببينند بر آنها گران آيد و گويند: پروردگار ما متعالى و مـقـدس اسـت اين بنده ايست از خداى عزوجل ، و از اين نظر نور و جمالى دارد كه ما نداريم ، پـس ‍ بـگـذرد تـا بـدرگـاه رب العزة تبارك و تعالى رسد و پاى عرش بسجده درافتد، خـداى تـعـالى او را نـدا كـنـد: اى حـجت من در زمين و اى سخن راست و گويايم سر بردار و بـخـواه تا بتو داده شود، و شفاعت كن تا شفاعت پذيرفته شود، پس سر بر دارد و خداى تـبـارك و تـعالى باو فرمايد: بندگان مرا (نسبت بخود) چگونه ديدى ؟ عرض كند: بار پـروردگارا برخى از ايشان مرا نگهدارى كرد و محفوظ داشت و چيزى از مرا ضايع نكرد، و بـرخـى از ايـشـان مـرا ضـايـع كـرد و حق مرا (بر خود) سبك شمرد و مرا تكذيب كرد با اينكه من حجت تو بر تمامى بندگانت بودم ؟ پس خداى تبارك و تعالى فرمايد: بعزت و جـلال خـودم و مـكـانت والايم سوگند امروز بهترين ثواب را بتو دهم و دردناكترين كيفر را بخاطر تو بكنم .
فرمود: پس قرآن در صورت ديگرى برگردد، (سعد خفاف ) گويد: من عرضكردم : در چه صـورتـى بـاز گـردد اى ابـا جـعـفـر؟ فـرمـود: در صـورت مردى رنگ پريده و متغير كه اهـل مـحـشـر او را بـبينند، پس بيايد نزد مردى از شيعيان ما كه او را مى شناخته و بدان با مـخـالفين بحث مى كرده ، و در برابرش بايستد و باو بگويد: مرا نمى شناسى ؟ آنمرد باو نگاه كند و گويد: اى بنده خدا من تو را نشناسم پس بدان صورت كه در خلقت اوليه بـوده اسـت بـاز گـردد و گـويد: مرا نشناسى ؟ گويد: چرا، پس قرآن گويد: منم تو را بشب بيدارى كشيدم و در زندگيت تو را بتعب افكندم ، درباره من ناهنجار شنيدى وارنده در گـفـتـار شدى ، آگاه باش كه همانا تاجرى سود خود را دريافت كند و من امروز پشتيبان و پـشـت سـرت هـسـتـم فـرمـود: پـس او را بسوى پروردگار تبارك و تعالى برد، گويد: پـروردگـارا پـروردگـارا بـنده تو است و تو باو داناترى كه رنجكش درباره من بود، پس خداى عزوجل فرمايد: بنده ام را وارد بهشتم كنيد و از جامه هاى بهشتى باو بپوشانيد و تاج بر سرش نهيد و چون باو چنين كنند او را بقرآن نشان دهند و گويند: آيا بآنچه در بـاره دوسـتـت رفـتار شد خشنود شدى ؟ گويد: بار پروردگارا من اينرا كم شمرم خير را دربـاره اش افـزون كـن خـداونـد فـرمـايـد: بـعـزت و جـلال و ارتـفـاع مـقامم سوگند امروز باو و هر كه در پايه اوست پنج چيز و افزون كنم ، آگـاه بـاش كـه ايـشان جوانانى باشند كه پير نشوند، و تندرستانى باشند كه بيمار نـگردند، و توانگرانى باشند كه نادار نشوند، و خورسندانى باشند كه غمگين نشوند، و زنـده هـايـى بـاشـنـد كـه نـمـيـرنـد، سـپـس (امام باقر عليه السلام ) اين آيه را خواند: (((نـچـشـنـد در آن مـرگـرا جـز هـمـان مرگ نخستين ))) (سوره دخان آيه 56). (سعد) گويد: عـرضـكـردم : فـدايت گردم اى ابا جعفر آيا قرآن نيز سخن گويد؟ حضرت لبخندى زد و فـرمـود: خـدا رحـمـت كـنـد شـيـعـيـان سـاده دل مـا را كـه اهل تسليم هستند (و بسخنان ما گردن نهند) سپس ‍ فرمود: آرى اى سعد نماز هم سخن گويد و صورتى و خلقتى دارد، فرمان مى دهد، قدغن كند، سعد گويد: از اين سخن رنگ من گشت و گـفـتـم : اين (ديگر) چيزى است كه من نمى توانم ميان مردم بگويم ؟ حضرت باقر (ع ) فرمود: آيا مردم جز همان شيعيان ما هستند پس هر كه نماز را نشناسد حق ما را منكر شده سپس فرمود: اى سعد من كلام قرآن را (هم اكنون ) بگوش تو برسانم ؟ سعد گويد: عرضكردم : بـلى رحـمت خدا بر شما باد، فرمود: (((همانا نماز باز مى دارد از فحشاء (ناشايست ) و منكر (ناپسند) و هر آينه ذكر (ياد) خدا بزرگتر است ))) (سوره عنكبوت آيه 45) پس نهى (كه همان باز داشتن مى باشد) سخن است و فحشاء و منكر مردانى هستند، و مائيم ذكر خدا و ما بزرگتريم .

شــرح :
در بيان و توضيح اين حديث شريف و معناى سخن گفتن و مصور شدنش در قيامت و نيز سخن گـفـتـن نـمـاز كه در ذيل حديث است مجلسى و فيض رحمهااللّه بياناتى دارند و ما در اينجا بـيـان فـيـض (ره ) را انـتـخـاب نـمـوديـم كه عينا ترجمه آن از نظر خوانندگان محترم مى گذرد:
از آنـجـا كه در نيت مؤ من آنست كه خدا را آنطور كه سزاوار پرستش است بپرستند، و كتاب او را آنـطـور كـه سـزاوار آنـسـت بـخـوانـد و در خـوانـدن و تـاءمـل در آيـات ان شـبـش را بـبامداد رساند، و بدن خويشتن را درباره تلاوتش در نمازها بتعب افكند، جز اينكه آنطور كه خواهد اينكارها براى او فراهم نشود و آنطور كه شايد و بـايـد نـتـوانـد و خـلاصـه كـردارش در ايـن بـاره بـا آنـچـه در دل اوست وفق ندهد و سازش ندارد بلكه عمل او نازلتر و پائين تر از نيت اوست ، چنانچه در حـديـث آمـده كـه نـيـت مـؤ مـن بـه از كـردار اوست . (بنابراين ) قرآن براى هر طائفه اى بـصـورت خـود آنـهـا تـجـلى كـنـد بـا ايـن تـفـاوت كـه در زيـبـايـى و جـمـال بـهـتـر از خـود آنـهـا اسـت ، و آن صـورت هـمـان اسـت كـه اگر مطابق آنچه در نيت و دل آنـها بوده از اينكه بقرآن عمل كنند و كوشش بسيار در انجام فرامين آن نمايند، هر آينه بـراى آنـهـا هـمـيـن صـورت بـود، و اما جهت اينكه او را نشناسند آنطور كه بايد اينست كه ايـنان آنطور كه بايد بدلخواه خود و مطابق نيتشان انجام وظيفه در برابر قرآن نكردند و آنـطـور كـه سـزاوار بـود رفتار ننمودند، و فقط بوصف و نشانه او را بشناسند زيرا هـمـيـنـهـا بـودنـد كـه اوقـات مختلف شب و روز آنرا تلاوت مى كردند و در نهان و عيان مى خـوانـدنـدش ، و امـا ايـنـكـه هـنـگـامـى كـه او را ببينند خدايرا به بردبارى و كرم و رحمت توصيف كنند براى آنست كه خود را در جنب او ناقص و قاصر درباره پرستش او مى بينند كـه از او امـيـد گذشت و رحمت و كرم دارند، و اما اينكه قرآن حجت خدا بر خلق او است براى آنـسـت كـه بـراى ايـشـان آنـچه لازمه خير و خوبى است با فرمان دادن بآن ، و آنچه موجب بدى است با قدغن كردن از آن آورده ... تا آنجا كه گويد:
و سـخـن گـفتن قرآن عبارت است از القاء آن در گوش چيزى را كه از آن فهم معنى شود، و اين است معناى حقيقى و واقعى سخن گفتن ، و در آن شرط نيست كه از زبان گوشتى صادر گردد، و هم چنين است سخن گفتن نماز، زيرا كسى كه نماز را آنطور كه شايد انجام دهد آن نماز او را باز دارد از پيروى دشمنان دين و غاصبين حقوق پيشوايان آئين و ائمه و اوصياء مـعـصومين آنان كه هر كس آنها را شناخت خداى را شناخته و هر كه آنها را از ياد كرد خدايرا ياد كرده است .