پایگاه جامع فرق، ادیان و مذاهب_ وهابیون مدعی‌اند ماجرای عقد اخوت میان امیرالمؤمنین علیه‌السلام و رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله فضیلت خاصی برای آن حضرت نیست و حتی اگر فضیلت باشد، باید آن را عمومی و مشترک با چند تن از صحابه دانست. در پاسخ، نکاتی بیان می‌شود.

اولاً عقد اخوت پیامبر با امیرمؤمنان از آن جهت مهم است که پیامبر اختصاصاً او را برادر خود انتخاب کرد، در حالی که میان سایر صحابه عقد اخوت جاری ساخت. احمد بن حنبل می‌نویسد: سعید بن مسیّب روایت کرده که رسول خدا میان اصحاب خود پیمان برادری برقرار کرد؛ پیامبر، ابوبکر، عمر و علی ماندند، آنگاه ابوبکر و عمر را با هم برادر کرد و به علی فرمود: «تو برادر من هستی و من برادر تو هستم.» [1]

دوم اینکه مسئله اخوت تنها یک‌بار بیان نشده و بارها در ماجراهای مختلف به آن اشاره شده است. یکی از موارد، دعوت علنی پیامبر در یوم‌الدار است که امیرمؤمنان را جانشین، وزیر، وصی و وارث خود کرد؛ این ماجرا هنگامی رخ داد که هنوز هیچ‌یک از صحابه با یکدیگر عقد اخوت نخوانده بودند؛ پس این اخوت یک‌بار اتفاق نیفتاده و بارها واقع شده است. نسائی از کلام امیرمؤمنان در این واقعه می‌نویسد: پیامبر فرمود: «ای فرزندان عبدالمطلب! کدام‌یک از شما با من بیعت می‌کند تا برادر، همراه، وارث و وزیر من باشد؟» هیچ‌یک برنخاست؛ پس من برخاستم در حالی که کم‌سن‌ترین آنان بودم. پیامبر سه بار فرمود «بنشین» و در مرتبه آخر دستش را بر دست من زد و فرمود: «تو برادر، همراه، وارث و وزیر من هستی.» [2]

سوم اینکه در روایات منابع معتبر اهل سنت با طرق متعدد، حضرت پس از بیان اخوت و جایگاه امیرمؤمنان، وزارت و وصایت را نیز بیان کرده‌اند؛ از این رو این عقد اخوت اهمیت ویژه دارد، زیرا صرف یک اتفاق معمولی نبوده و بیان‌کننده جانشینی پس از پیامبر است. نسائی می‌نویسد رسول خدا فرمود: «تو برادر و همنشین و وارث و وزیر من هستی.»[3] همچنین به همنشینی با او در دنیا و آخرت یا در بهشت اشاره کرده‌اند؛ از این رو فضیلت خاص است. [4]

چهارم اینکه افزون بر نقل روایات عقد اخوت در منابع متعدد، خود امیرمؤمنان بارها به این فضیلت احتجاج کرده‌اند. صاحب «الاستیعاب» نقل می‌کند هنگام مرگ عمر بن خطاب که امر خلافت به شورای شش‌نفره واگذار شد، امیرمؤمنان خطاب به اعضا فرمود: «شما را به خدا سوگند می‌دهم، آیا در میان شما کسی جز من هست که رسول خدا هنگام برقراری پیمان برادری میان مسلمانان او را با خود برادر قرار داده باشد؟» همگی پاسخ دادند: «پروردگارا، نه!» [5]
در این احتجاج، دو نکته اساسی وجود دارد: نخست آنکه اگر عقد اخوت با پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله فضیلتی مهم نبود، چرا امیرالمؤمنین علیه‌السلام در چنین موقعیت حساسی به آن استناد کردند؟
دوم آنکه چرا حضرت از اعضای شورا اقرار گرفتند که هیچ‌کس جز ایشان از چنین فضیلتی برخوردار نبوده است؟ این دو نکته نشان می‌دهد که عقد اخوت با رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله از فضایل اختصاصی امیرالمؤمنین علیه‌السلام بوده و نمی‌توان آن را به‌عنوان فضیلتی عمومی میان صحابه معرفی کرد.

پی‌نوشت:
[1]. فضائل الصحابة، أحمد بن حنبل، ج2،‌ ص597، ناشر: مؤسسة الرسالة - بيروت - چاپ اول،‌ 1403 هـ ق 
[2]. خصائص أمير المؤمنين علي بن أبي طالب،‌ أحمد بن شعيب النسائي،‌ ج1،‌ ص84، ناشر: مكتبة المعلا - كويت،  چاپ اول،‌ 1406 هـ ق
[3]. السنن الكبرى، نسائي، ج5،‌ ص125، ناشر: دار الكتب العلمية - بيروت ، چاپ اول،‌  1411 هـ ق. 
[4]. تاريخ بغداد، خطيب بغدادي، ج12، ص268، ناشر: دار الكتب العلمية - بيروت ،  «يا على أنت اخى وصاحبى ورفيقى في الجنة؛‌اي علي! تو برادر و همنشين من و رفيق من در بهشت هستي»
المستدرك على الصحيحين، حاكم نيشابوري،‌ ج3،‌ ص15، ناشر: دار الكتب العلمية - بيروت، چاپ اول، 1411هـ ق. «فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم يا علي أنت أخي في الدنيا والآخرة؛ رسول خدا صلي الله عليه و آله فرمود: اي علي تو برادر من در دنيا و آخرت هستي.»
[6]. الاستيعاب فی معرفة الأصحاب، یوسف بن عبدالله بن محمد بن عبدالبر، ج3، ص1098، ناشر: دار الجیل، بیروت، چاپ اول، 1412 قمری. «عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ قَالَ: لَمَّا احْتَضَرَ عُمَرُ جَعَلَهَا شُورَى بَيْنَ عَلِيٍّ وَعُثْمَانَ وَطَلْحَةَ وَالزُّبَيْرِ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَسَعْدٍ، فَقَالَ لَهُمْ عَلِيٌّ: أَنْشُدُكُمُ اللَّهَ، هَلْ فِيكُمْ أَحَدٌ آخَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ إِذْ آخَى بَيْنَ الْمُسْلِمِينَ غَيْرِي؟ قَالُوا: اللَّهُمَّ لَا».