اين صراط مستقيم ، همان است كه در سوره ى حمد، در وصف آن آمده است :
اهدنا الصّراط المستقيم صراط الّذين انعمت عليهم
و در سوره ى (نساء/68) درباره ى نعمت داده شدگان چنين آمده است :
و من يطع اللّه و الرّسول فاولئك مع الّذين انعم اللّه عليهم من النّبيين و الصّديقين و الشّهداء و الصّالحين و احسن اولئك رفيقا.
همان گونه كه ملاحظه مى فرماييد در سوره ى حمد، صراط مستقيم به صورت معرفه (الصراط المستقيم ) آمده است و الف و لام ، براى جنس يا عموم نيست ، بلكه براى عهداست ؛ يعنى صراط مستقيم معهود كه همان صراط توحيد و يكتاپرستى است . چنان كه در جاى ديگر به صراط مستقيم مشخص اشاره كرده مى فرمايد:
انّ اللّه ربّى و ربّكم فاعبدون هذا صراط مستقيم ؛(96)
خداوند، پروردگار من و شماست پس او را بپرستيد. اين است راه راست .
و نيز مى فرمايد:
و انّ هذا صراطى مستقيما فاتّبعوه ؛(97)
و اين است راه راست من ؛ از آن پيروى كنيد.
و از طرفى ، اين صراط مستقيم مشخص و معهود، همان صراط پيامبران ، صديقين ، شهدا و صالحان است كه در آيه ى 68 سوره ى نساء بيان شده است و درباره ى موسى (عليه السلام ) و هارون (عليه السلام ) مى فرمايد: آنان را به صراط مستقيم معهود و معين هدايت كرديم . و هدينا هما الصّراط المستقيم (صافات /118)
بنابراين ، همه ى پيامبران ، يك راه را پيموده اند و آن صراط مستقيم عبادت و بندگى و توحيد است . شاهراه توحيد و صراط مستقيم حق يكى بيش ‍ نيست و نكره آمدن صراط مسستقيم در آيات ديگر، بر اهميت و دقت آن دلالت مى كند نه بر نامعلوم يا بى شمار بودن آن .(اين نكات بر آگاهان از قواعد ادبيات عربى ، پوشيده نيست .)
البته در اين جا چند نكته را نبايد از نظر دور داشت :