پایگاه جامع فرق، ادیان و مذاهب_ برخی معتقدند حضرت علی علیه‌السلام از اصحاب بزرگ پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله بود، اما این فضیلت به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که ایشان در همه اختلافات تاریخی بر حق بوده است. این سخن در صورتی قابل بررسی است که جایگاه حضرت علی علیه‌السلام را در پرتو سخنان پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله و شواهد تاریخی نیز بسنجیم، نه اینکه تنها به عنوان صحابی بودن ایشان بسنده کنیم.

حاکم نیشابوری در کتاب المستدرک علی الصحیحین روایتی را نقل می‌کند که در آن پیامبرصلی‌الله‌علیه‌وآله درباره حضرت علی علیه‌السلام فرمودند: «اللَّهُمَّ أَدِرِ الْحَقَّ مَعَهُ حَيْثُ دَارَ.[1] خدایا! حق را هر کجا علی می‌رود، همراه او قرار ده». مضمون این روایت، جایگاهی فراتر از یک فضیلت معمولی را برای حضرت علی علیه‌السلام مطرح می‌کند؛ زیرا اگر حق همواره همراه ایشان باشد، رفتار و موضع ایشان در اختلافات نیز برای شناخت حق اهمیت پیدا می‌کند. نکته‌ای که در اینجا لازم است تا بیان شود، ایراد رجالی به این حدیث است. ذهبی در شرح این حدیث، مختاربن نافع التمیمی که از راویان است را ضعیف می‌شمرد و به روایت خدشه می‌کند. این در حالی است که حاکم نیشابوری در انتهای حدیث به صحیح بودن حدیث اشاره می‌کند و می‌نویسد: «هذا حديث صحيح على شرط مسلم ولم يخرجاه؛ این حدیث طبق معیارهای حدیثی مسلم صحیح است، اما آن را نیاورده‌.» همچنین رجالی شهیر اهل سنت، عجلی او را توثیق کرده است.[2] بر این اساس، ادعای ذهبی هیچ ارزش علمی ندارد و فاقد اعتبار است. لازم به ذکر است که حدیث مذکور طرق دیگری نیز دارد که بر اساس علم رجال، جبران هرگونه ضعفی را می‌کند.

همچنین در روایت دیگری آمده است: «عَلِيٌّ مَعَ الْقُرْآنِ وَالْقُرْآنُ مَعَ عَلِيٍّ، لَنْ يَفْتَرِقَا حَتَّى يَرِدَا عَلَيَّ الْحَوْضَ.[3] علی با قرآن است و قرآن با علی، و این دو هرگز از یکدیگر جدا نمی‌شوند تا در کنار حوض کوثر بر من وارد شوند». این روایت نیز بر پیوند عمیق حضرت علی علیه‌السلام با قرآن تأکید دارد.

این مسئله در بررسی جنگ صفین اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. در این جنگ، سپاه امیرمومنان علیه‌السلام، خلیفه وقت مسلمانان، در برابر سپاه معاویه قرار گرفت. بنابراین، نمی‌توان صرفاً با این استدلال که هر دو طرف مسلمان بودند، نتیجه گرفت که هر دو به یک اندازه بر حق بوده‌اند. مسلمان بودن افراد با درست بودن همه مواضع سیاسی و نظامی آنان یکسان نیست.

در نتیجه، روایات مربوط به همراهی حق با حضرت علی علیه‌السلام و پیوند ایشان با قرآن، از دلایل مهمی هستند که در ارزیابی موضع ایشان در صفین، راه را به همگان نشان می‌دهد.

پی‌نوشت:
[1]. حاکم نیشابوری، ابوعبدالله محمد بن عبدالله، المستدرک علی الصحیحین،ج ۳،ص ۱۳۴، تحقیق: مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت: دارالکتب العلمیة، چاپ اول، ۱۴۱۱ق/۱۹۹۰م.
[2]. عجلی، معرفة الثقات من رجال أهل العلم والحديث ومن الضعفاء وذكر مذاهبهم وأخبارهم، ج ۲، ص ۲۶۷، تحقیق: عبد العليم عبد العظيم البستوي، مدینه منوره: مكتبة الدار، چاپ اول، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۵م.
[3]. حاکم نیشابوری، ابوعبدالله محمد بن عبدالله، المستدرک علی الصحیحین،ج ۳،ص ۱۳۴، تحقیق: مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت: دارالکتب العلمیة، چاپ اول، ۱۴۱۱ق/۱۹۹۰م.