تفسیر جدید از نماز، در عرفان حلقه

  • 1397/02/23 - 11:04
اشکال اساسی که به سخن طاهری وارد است اینکه، طاهری می‌گوید نماز خواندنی نیست بلکه اتصال مقیم می‌خواهد و در اتصال با شبکه شعور کیهانی باید انجام شود. حال سوال این است، پس چطور حضرت رسول اکرم(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) تا اواخرعمر شریفشان نماز را در مسجد اقامه می کردند و حضرت امیرمؤمنان که غایت یک انسان کامل می‌باشند در محراب عبادت در حال اقامه نماز به شهادت رسید؟

مطلب اجمالی_ محمدعلی‌طاهری رئیس عرفان حلقه‌می‌گوید: «در قرآن آمده است: «اَقیمُوا الصَّلاة.[بقره/43] نماز را به پا داری.» و گفته نشده، إقرئوا الصلاة، نماز را بخوانید؛ چون نماز حقیقتی است بر پا کردنی نه خواندنی! و انسان باید دائم الوصل باشد و باید از خواندن عبور کرد و به وصل شدن رسید و کسی که وصل شود دیگر نیاز به اعمال جوارحی ندارد.»[چند مقاله، ص21]
اما با کمی دقت و تامل، پیام خداوند متعال در آیه «اقیموا الصلاة» مشخص می‌شود. این آیه اشاره به این نکته دارد که فریضه نماز را در بین خود و جامعه زنده نگه دارید، یعنى فقط خودتان نمازخوان نباشید بلکه چنان کنید که آئین نماز در جامعه فراگیر و همگانی شود، و مردم با عشق و علاقه به سوى آن بیایند و آن مستلزم تاثیر عملی نماز در احوالات انسان است.
در روایتی آمده است: عده‌ای به پیامبر اکرم(صلی الله‌علیه‌وآله) عرض کردند: «جوانی است که پشت سر شما نماز می‌خواند اما اهل فساد و فحشا است، حضرت در جواب فرمودند: همین نماز، کمکش می‌کند تا از گناه فاصله بگیرد، دیری نپایید که جوان، دست از گناه خود کشید و توبه کرد.» [بحارالأنوار، ج۷۹، ص۱۹۸]
نکته قابل توجه در این روایت این‌که، حضرت نفرمودند؛ نمازش ارزشی ندارد و نباید نماز بخواند، این چه نمازی است؛ و تا زمانی که به درک حقیقت نماز نرسد نباید نماز بخواند. ادامه روایت گویایی ارزش و اهمیت همین نماز معمولیِ اقامه شده توسط همه مردم است. آن‌جا که می‌گوید: دیری نپایید که جوان، دست از گناه خود کشید و توبه کرد.

 مطلب تفصیلی_ در آموزه‌های عرفان حلقه آمده است نماز خواندنی نیست، بلکه اقامه‌کردنی است.
محمدعلی‌طاهری رئیس عرفان حلقه‌می‌گوید: «در قرآن آمده است: «اَقیمُوا الصَّلاة[بقره/43] نماز را به پا دارید.» و گفته نشده، إقرئوا الصلاة، نماز را بخوانید؛ چون نمازحقیقتی است بر پا کردنی نه خواندنی! و انسان باید دائم الوصل باشد و باید از خواندن عبور کرد و به وصل شدن رسید و کسی که وصل شود دیگر نیاز به اعمال جوارحی ندارد.»[1]
او برای تفاوت قائل شدن میان اقامه نمودن نماز و خواندن آن می‌گوید: «صلاة را اتصالی یافتم بین خود و او که می‌خواهم مقیم آن باشم و با آن ساکن سرِ کوی او شَوَم؛ می خواهم مُقیم اتصالش باشم تا حضورش را دریابم. الصلوة اتصال با اوست و اتصال برقرار کردنی است، نه خواندنی و اتصال مقیم می‌خواهد؛ پس با خواندن آغاز کردم تا به مقیم شدن برسم.»[2]
همچنین می‌گوید: «پس به کوچه و خیابان برویم و اگر گدایی مشاهده کردیم، به خود بیائیم که وای بر نمازگزاران، جامعه‌ای که در آن گدا و درمانده و گرسنه باشد، (صلاة، نماز گزارانش) تشریفاتی بیش نیست و تا مقیم شدن بر سرکوی یار، فاصله بسیار است.»[3]

با کمی دقت و تامل پیام خداوند متعال در آیه «اقیموا الصلاة» مشخص می‌شود. این آیه اشاره به این نکته دارد که فریضه نماز را در بین خود و جامعه زنده نگه دارید، یعنى فقط خودتان نمازخوان نباشید بلکه چنان کنید که آئین نماز در جامعه فراگیر و همگانی شود، و مردم با عشق و علاقه به سوى نماز بیایند و آن مستلزم تاثیر عملی نماز در احوالات انسان است. البته ازمنظر اسلام نماز باید انسان‌ساز باشد، لذا حضور قلب در نماز از ارزش و اهمیت بالایی برخورداراست. البته این به معنای آن نیست، کسانی که حضور قلب آن‌چنانی در نماز ندارند، ترک نماز کرده و بعد از تحصیل حضور قلب دوباره نماز را به پا دارند.
متاسفانه در عرفان حلقه چنین وانمود می‌شود که نماز بدون حضور قلب بدرد نمی خورد و باید تا زمانی که حضور قلب پیدا نشده از نماز خواندن دست برداشت. طاهری بین وجوب نماز که یک دستور الهی است و کسی که نماز را برپا می‌دارد، خلط کرده است. مشکلات موجود در جامعه ربطی به اصل نماز ندارد، البته ممکن است افراد نماز خوان هم در به وجود آمدن مشکلات مقصر باشند ولی این به معنای آن نیست که این مشکلات مربوط به اصل نماز است. بلکه ما انسان‌ها باید به دستورات الهی به نحو احسن و کامل عمل کنیم؛ و این با تعطیلی دستورات واجب الهی قطعا امکان پذیر نخواهد شد.
برای نشان دادن جایگاه بی‌بدیل نماز، (حتی همین نمازی که توسط اعضا و جوارح به صورت عادی انجام می‌شود) روایتی از پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) ذکر می‌کنیم.
در روایت آمده است: «أنَّ فَتًى مِنَ الأنْصَارِ کَانَ یُصَلِّی الصَّلاةَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ (صلی‌الله‌علیه‌وآله) وَ یَرْتَکِبُ الْفَوَاحِشَ فَوُصِفَ ذَلِکَ لِرَسُولِ اللَّهِ(صلی‌الله‌علیه‌وآله) فَقَالَ: إِنَّ صَلاتَهُ تَنْهَاهُ یَوْماً مَا، فَلَمْ یَلْبَثْ أنْ تَابَ[4] عده‌ای به پیامبر اکرم(صلی الله‌علیه‌وآله) عرض کردند: «جوانی است که پشت سر شما نماز می‌خواند اما اهل فساد و فحشا است، حضرت در جواب فرمودند: همین نماز، روزی کمکش می‌کند تا از گناه فاصله بگیرد، دیری نپایید که جوان، دست از گناه خود کشید و توبه کرد.»
 نکته قابل توجه در این روایت این‌که، حضرت نفرمودند نمازش ارزشی ندارد و نباید نماز بخواند، این چه نمازی است؛ و تا زمانی که به درک حقیقت نماز نرسد نباید نماز بخواند. بلکه ادامه روایت به روشنی می‌گوید، به سبب همین نماز ظاهری و معمولی آن جوان نجات پیدا کرد.
در حقیقت پیام اصلی روایت این است، اگر کسی احساس حضور قلب ضعیفی در نماز می‌کند، باید تلاش بکند به حضور قلب لازم برسد واین تلاش حاصل نمی‌شود مگر این‌که نمازهای خود را هر روز نسبت به روز قبل با حضور قلب بیشتری اقامه بکند، نه این‌که با تعطیلی نماز به دنبال کسب حضور قلب باشد! به عنوان مثال: کسی که رانندگی نمی‌داند، با تعطیل کردن رانندگی هرگز به رانندگی مطلوب نخواهد رسید، بلکه با تمرین مداوم و تلاش است که راننده حرفه‌ای می‌شود.
اشکال اساسیِ دیگری هم به سخن طاهری وارد است، در جایی که طاهری می‌گوید: «نماز خواندنی نیست بلکه اتصال مقیم می‌خواهد و در اتصال با شبکه شعور کیهانی باید انجام شود.»[5] حال سوال این است، پس  چطور حضرت رسول اکرم(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) تا اواخرعمر شریفشان نماز را در مسجد اقامه می‌کردند و حضرت امیرمؤمنان که غایت یک انسان کامل[6] می‌باشند در محراب عبادت در حال اقامه نماز به شهادت رسید؟

پی‌نوشت

[1] طاهری، چند مقاله تاملی درباره صلاة، نشرگریگور تاتواتسی ارمنستان، 2011، ص ۲۱.
[2]. همان، ص21.
[3]. همان، ص ۲۴.
[4]. علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۷۹، ص۱۹۸.
[5]. طاهری، چند مقاله تاملی درباره صلاة، نشرگریگور تاتواتسی ارمنستان، 2011، ص ۲۱.
[6]. طاهری، چند مقاله با اولیای الهی، نشرگریگور تاتواتسی ارمنستان، 2011، ص۸۱.

 

تولیدی

افزودن نظر جدید

CAPTCHA
لطفا به این سوال امنیتی پاسخ دهید.
Fill in the blank.